بنیاد علاءالدین


   

آغاز راه

 منابع مالی 

چرا علاءالدین؟  

نخستین مراحل 

بینش و راهبرد علاءالدین 

علاءالدین در کشورهای اسلامی   

ساختارهای علاءالدین   

مسیر آینده

   

بنیاد علاءالدین یک نهاد غیردولتی و بین المللی مستقر در پاریس است که هدفش ارتقای روابط دوستانه و صلح آمیز میان افراد و جوامع دارای هویتهای دینی و فرهنگی مختلف، به ویژه میان مسلمانان و یهودیان است. ما معتقدیم که ایجاد وفاق و همگرایی و تعامل میان فرهنگها و ادیان مختلف – به جای "برخورد تمدنها" و فرضیاتی از این دست - تنها از طریق ارتقای شناخت یکدیگر امکانپذیر است و به همین دلیل تلاش می کنیم با تولید یا ترجمه کتاب، فیلم، سایتهای اینترنتی و منابع دیگر، اطلاعات مفید و درستی را در دسترس مخاطبانمان قرار دهیم.

آغاز راه

بنیاد علاءالدین در 27 مارس 2009 (فروردین 1387) طی کنفرانس بزرگی در پاریس توسط سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) آغاز به کار کرد. تاکنون بیش از یک هزار شخصیت سیاسی، فرهنگی و دانشگاهی از بیش از 50 کشور خاورمیانه، آفریقا، اروپا و آمریکا حمایت خود را از این پروژه فرهنگی و آموزشی اعلام کرده اند. در همین حال بسیاری از رهبران جهان و نهادهای بین المللی، از جمله ملل متحد و اتحادیه اروپا، این ابتکار را گام مثبتی در مسیر اعتلای تفاهم و همدلی میان فرهنگهای مختلف قلمداد نموده اند.

دست اندرکاران تاسیس بنیاد علاءالدین از آغاز بر این باور بودند که گفتگوی پایدار و پویا میان فرهنگها تنها در صورتی شکل می گیرد که همه طرفهای گفتگو بر سر تاریخ و خاطره تاریخی با هم در صلح و تفاهم به سر برند. به عبارت دیگر، آیا چنانچه یهودیان و مسلمانان هر یک نسبت به دیگری و دردها و آلامی که بر سر آن یکی نازل شده است اذعان کنند، مسیر تفاهم و گفتگو هموارتر نخواهد شد؟ و آیا چنین مسیری بسا سازنده تر از "انکارگرایی" از هر طرفی که باشد، نیست؟ بخصوص که به گفته روشنفکر سرشناس مصری طارق حجی، "حتی اگر بخواهید یک رخداد تاریخی را انکار کنید، دستکم اول آن را مطالعه و نسبت به آن شناخت پیدا کنید!"

از این رو بنیاد علاءالدین در عین این که یک نهاد فرهنگی اروپایی است (و در نتیجه موضوعات سیاسی از جمله نزاع اعراب و اسراییل در حیطه کارش نمی گنجند)، بر آن شد که تعدادی از کتابهای معروف در باره هولوکاست را به فارسی و عربی ترجمه کند. ما همچنین برای این که شناخت اروپاییان اعم از مسیحی، یهودی و غیره را نسبت به مسلمانان ارتقا دهیم، در نظر داریم برخی کتابهای نویسندگان عرب و ایرانی به زبانهای فرانسه و انگلیسی ترجمه کنیم. همچنین همواره تلاش کرده ایم بر نقش برخی از رهبران و شهروندان مسلمان در نجات جان یهودیان از چنگال نازیها تاکید بگذاریم که در میان آنها می توان به سلطان محمد پنجم پادشاه مراکش و یا عبدالحسین سرداری کاردار ایران در فرانسه در دوران جنگ جهانی دوم اشاره کرد.

ذکر این نکته لازم است که در مطالب این سایت به کرات به "مسلمانان" اشاره می شود. منظور ما بیش از آن که پیروان دین اسلام باشد، عموم شهروندانی است که در منطقه جغرافیایی موسوم به "جهان اسلام" زندگی می کنند، اعم از ایرانی و ترک و عرب و افغان و تاجیک و.... توضیح این نکته از این جهت ضروری است که بنیاد علاءالدین اساساً یک نهاد فرهنگی و غیرمذهبی است، هر چند درون این بنیاد یک کمیسیون روابط بین المذاهب متشکل از روحانیون ادیان مختلف وجود دارد.

چرا علاءالدین؟

ما این پروژه را علاءالدین نام نهادیم، چرا که چه به عنوان یکی از قهرمانان داستانهای زیبای هزار و یک شب و چه به عنوان یک نام، علاءالدین در همه زبانهای خاورمیانه و اروپا وجود دارد و از این رو خود پلی است میان فرهنگها. چراغ جادوی علاءالدین را نیز می توان به عنوان نمادی از نور و قدرت سحرآمیز حقیقت و آگاهی تعبیر کرد که سرانجام همه تعابیر سوء و دیوارهای بلند بی اعتمادی را در هم خواهد شکست و آینده ای بسا بهتر را برای فرزندان همه ما، از هر دین و فرهنگی که باشیم، به ارمغان خواهد آورد.

نوآوری علاءالدین در این است که تلاش می کند مسلمانان، یهودیان و مسیحیان را به زبانهای مادری خودشان با فرهنگ و خصوصیات و تاریخ دیگری آشنا کند و در این مسیر از فن آوری نوین از جمله اینترنت کمک می گیرد. همچنین حمایت شخصیتهای برجسته سیاسی و چهره های شاخص روشنفکری در بسیاری از کشورهای اسلامی از علاءالدین این نهاد را از اعتباری مضاعف برخوردار ساخته است. توان بنیاد علاءالدین در پیاده کردن برنامه ها و پروژه های آموزشی و فرهنگی مشخص تا حد زیادی مدیون یک شبکه وسیع متشکل از کارشناسان، دانشگاهیان و فعالان جامعه مدنی در بیش از پنجاه کشور جهان است.

بینش و راهبرد علاءالدین 

چنانکه گفته شد، هدف بنیاد علاءالدین ارتقای شناخت متقابل میان جوامع و افرادی است که به فرهنگها و ادیان متفاوت تعلق دارند، با این امید که چنین شناختی به تغییر ریشه ای در رویکرد و نگرش این جوامع و افراد نسبت به "دیگری" راه برد و به گسترش فرهنگ صلح و بردباری بیانجامد. در کانون این تلاش، روابط میان مسلمانان و یهودیان قرار دارد که به دلیل تحولات سیاسی از پایان جنگ جهانی دوم تاکنون رو به وخامت گذاشته است، در حالی که همچنانکه ژاک شیراک رییس جمهور پیشین فرانسه و رییس هیئت امنای علاءالدین در کنفرانس افتتاحیه این پروژه بیان نمود: "میان مسلمانان و یهودیان هیچ نفرتی نباید حاکم باشد، چرا که چنین نفرتی نه در ژن آنها، نه در تاریخشان و نه در تعالیم آسمانی این دو مکتب جایی نداشته و ندارد."

البته تردیدی نیست که دیدگاهها و نظرگاههایی را که طی مدت زمان طولانی شکل گرفته نمی توان یکشبه تغییر داد و چنین تحولی نیازمند یک استراتژی درازمدت متکی بر آموزش و روشنگری و گسترش شناخت و آگاهی است. در این مسیر اوهام و افسانه های رایج و جاافتاده در میان هر یک از این جوامع نسبت به دیگری و همچنین فضای پرتنش سیاسی چالشهای بزرگی را ایجاد می کنند. برای فائق آمدن بر این چالشها، بنیاد علاءالدین راهبردی را برگزیده که ترکیبی است از برنامه های آموزشی و فرهنگی درازمدت (از طریق ترجمه کتاب، دوره های دانشگاهی اینترنتی، تربیت مربی و آموزگار، دانشگاههای تابستانی...) توام با برگزاری کنفرانسها، همایشها و نمایشگاههای مختلف. یک شبکه گسترده متشکل از دانشگاهیان، روشنفکران و فعالان جامعه مدنی با نظرها، پیشنهادها و انتقادهای خود به بهبود و ارتقای مستمر برنامه ها و طرحهای ما کمک درخور توجهی می کند.

ساختارهای علاءالدین

پروژه علاءالدین که در آغاز به ابتکار موسسه یادبود هولوکاست راه اندازی شد پس از چندی به یک نهاد مستقل تبدیل گشت که عبارت است  از بنیاد علاءالدین یک موسسه غیرانتقاعی است که رییس آن خانم آن ماری روکولوسکی و نایب رییس آن آقای سرژ کلارسفلد می باشند.

هیئت مدیره بنیاد علاءالدین متشکل از بیست شخصیت (ده زن و ده مرد) است. هیئت مشاوران بین المللی علاءالدین که "کمیته وجدان" نام دارد، تحت ریاست آقای ژاک آندرانی، دیپلمات باسابقه و سفیر سابق فرانسه در آمریکا و مصر، می باشد. اعضای این دو هیئت از کشورهای مختلف از جمله فرانسه، مراکش، الجزایر، مصر، ایران، ترکیه، تونس و سنگال می باشند و با تخصصها و تجارب غنی که در رشته های مختلف در اختیار دارند، سرمایه ارزشمندی برای تضمین برنامه ریزی و اجرای درست طرحها و پروژه های بنیاد علاءالدین به شمار می روند.

بنیاد علاءالدین دارای تعدادی کمیسیون تخصصی است که هر یک بر حیطه مشخصی از فعالیتهای این بنیاد نظارت دارند. کمیسیون دانشگاهیان به ریاست پرفسور عبده فیلالی انصاری از مراکش، کمیسیون کتاب به ریاست آقای ژان موتاپا از سردبیران ارشد موسسه انتشاراتی آلبن میشل، کمیسیون " همزیستی بهتر " به ریاست خانم آن هیدالگو و کمیسیون گفتگوی ادیان به ریاست آقایان رنه ساموئل سیرات خاخام اعظم سابق فرانسه و دکتر علی السمان رییس کمیسیون گفتگوی ادیان مصر فعالیت می کنند.

هر یک ار پروژه های بنیاد پس از تصویب هیئت مدیره توسط یک مدیر پروژه و تحت نظارت کمیسیون ذیربط به اجرا در می آید و گزارشهای دوره ای از پیشرفت کار به کمیسیون و هیئت مدیره ارائه می شود.

منابع مالی

هزینه برنامه های بنیاد علاءالدین از طریق کمکهای مالی افراد، بنیادها، دولتها، سازمانهای بین المللی و موسسات تجاری تامین می شود. هیئت مدیره تصمیم به تامین مالی هر پروژه را در پی بررسی چشم اندازها و نتایج محتمل آن در پیشبرد اهداف بنیاد علاءالدین، اتخاذ می کند.

طبیعی است که نهادها و افرادی که به بنیاد علاءالدین کمک مالی می کنند انتظار داشته باشند که طراحی، مدیریت و ارزیابی برنامه های ما به نحو احسن صورت گیرد. شفافیت و پاسخگویی از اصول خدشه ناپذیر بنیاد علاءالدین است. کلیه امور مالی این بنیاد تحت نظارت آقای حکیم الکراوی قرار دارد. هیئت مدیره علاءالدین کنترل امور مالی را به عهده دارد و حسابهای بنیاد هر سال از سوی حسابرسان مستقل حسابرسی می شود.

نخستین مراحل

با توجه به این که آگاهی پراکنی در کانون فعالیتهای بنیاد علاءالدین قرار دارد، نخستین اقدام این بنیاد راه اندازی یک سایت اینترنتی چندزبانه (به زبانهای انگلیسی، فرانسه، فارسی، عربی و ترکی) بود که اطلاعات موثقی را در باره یهودیان و فرهنگ و تاریخ و دیانتشان به خوانندگان در جوامع اسلامی ارائه می داد. همچنین چهار کتاب در باره هولوکاست به فارسی و عربی ترجمه شد و از طریق یک کتابخانه اینترنتی در دسترس علاقمندان قرار گرفت. این نخستین بار بود که یک کتابخانه اینترنتی به کاربران ایرانی و عرب امکان دانلود مجانی کتابها را در عین رعایت حقوق ناشران عرضه می کرد.

سایت چندزبانه و کتابخانه اینترنتی علاءالدین در مدت کوتاهی که از راه اندازی آنها می گذرد، موفقیت قابل توجهی داشته اند و صدها هزار کاربر از کشورهای مختلف جهان از آنها بازدید کرده اند که در میان کشورهای بازدیدکننده، کاربران ترکیه، ایران، مصر، مراکش، تونس و الجزایر بیشترین بازدید را از این سایتها به عمل آورده اند.

بیش از یک هزار شخصیت سیاسی، فرهنگی، علمی و همچنین فعالان جامعه مدنی در اروپا، خاورمیانه و آفریقا حمایت خود را از علاءالدین و اهدافش اعلام کرده اند. مشارکت، نقطه نظرها و رهنمودهای آنان نقش مهمی در پیشبرد اهداف بنیاد علاءالدین ایفا کرده است.

علاءالدین در کشورهای اسلامی

در آغاز سال 2010، بنیاد علاءالدین با همکاری وزارت امور خارجه فرانسه اقدام به برگزاری ده  کنفرانس بی سابقه در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا نمود. این همایشها در قاهره، استانبول، بغداد، تونس، رباط، عمان، کازابلانکا، اربیل، ناصره و بیت المقدس شرقی برگزار شد و موضوع آن، بحث در باره "آیا این یک انسان است؟"، اثر مشهور نویسنده ایتالیایی پریمو لوی بود.  پریمو لوی یک شیمیدان یهودی بود که توسط نازیها به اردوگاه مرگ آشویتس منتقل شد و خاطراتش را در این کتاب که به یکی از مشهورترین آثار ادبی قرن بیستم تبدیل شده، نقل کرده است.

این همایشهای دهگانه فرصت نادری را برای گفتگو و بحث آزاد و صریح میان مورخان و کارشناسان هولوکاست از یک سو و شرکت کنندگان مسلمان و عرب از سوی دیگر، به وجود آورد.  در فضایی آکنده از احترام متقابل، طیف وسیعی از مسائل مربوط به روابط میان مسلمانان و یهودیان و نیز دیدگاه مسلمانان نسبت به هولوکاست مورد بحث و جدل قرار گرفت.

مسیر آینده

بازتاب گسترده فعالیتها و همایشهای بنیاد علاءالدین بخصوص در رسانه های عرب زبان نقش مهمی در ارتقای اعتبار علاءالدین به مثابه یک پلاتفرم چندفرهنگی برای گفتگو و تبادل آزاد اندیشه ها و ابزار کارآمدی برای اجرای پروژه های فرهنگی و آموزشی داشته است. در عین حال حمایت بی سابقه ای که از سوی روشنفکران مسلمانان و غیرمسلمان از علاءالدین به عمل آمده به این بنیاد امکان می دهد که در حیطه امکاناتش به گسترش فضای صلح و دوستی میان مردمان و فرهنگهای متفاوت، خاصه در میان نسل جوان، و اجتناب از درگیری و تخاصم کمک کند.  در این مسیر، ما دست همه مشتاقان واقعی صلح، عدالت و بردباری را صمیمانه می فشاریم.