زندگی یهودیان


  

زندگی یهودیان

تولد

در شریعت یهود حیات انسانی از لحظه تولد نوزاد آغاذ می شود. یهودیت نظریه مسیحی "گناه جبلی" را تماما رد می کند و معتقد است انسان هنگام ولادت از هر گناهی عاری است. در وضع حمل، عمل سزارین در شریعت یهود مجاز شمرده می شود و هر اقدامی برای نجات جان مادر یا نوزاد مجاز است و اولویت با حفظ جان مادر می باشد.
سقط جنین (کورتاژ) بطور کلی ممنوع می باشد مگر در موارد استثنایی که جان مادر در خطر باشد.
پس از تولد نوزاد معمولا پدر در اولین فرصت جهت طلب برکت و دعا برای سلامتی مادر و نوزادش به کنیسا می رود. نوزاد دختر در همان زمان نامگذاری می شود اما نامگذاری فرزند پسر در مرحله ختنه (بریت میلا) صورت می گیرد.


ختنه


شاید بتوان گفت که هیچیک از احکام شریعت یهود به گستردگی بریت میلا ("میثاق ختنه" به عبری) اجرا نمی شود، چرا که حتی یهودیانی که از هرگونه مناسک و آداب مذهبی دوری می ورزند، این آیین را برای فرزندان پسر خود اجرا می کنند.
فرزند پسر در هشتمین روز تولد ختنه می شود، هرچند به دلایل پزشکی می توان این مراسم را عقب انداخت. ختنه باید توسط یک یهودی متدین که آموزش مذهبی دیده و با شیوه های جراحی ساده نیز آشنا است صورت گیرد. به این فرد "موهل" گفته می شود. در صورتی که ختنه توسط یک پزشک عادی صورت گیرد، این کار "بریت میلا" محسوب نمی شود، ولو این که از دعای ربی برخوردار باشد.


بلوغ در شریعت یهود


بنابر شریعت یهود، پسران در سن 13 سالگی و دختران در سن 12 سالگی به بلوغ شرعی می رسند و یهودیان این تحول در حیات فرد را با جشنی که بارمیتزوا (برای پسران) و بت میتزوا (برای دختران) نامیده می شود، گرامی می دارند.
شرع یهود کودکان را به پیروی از احکام دینی مکلف نمی کند، اما بعد از رسیدن به بلوغ شرعی اجرای این احکام واجب می شود. هدف ار این مراسم به رسمیت شناختن ورود نوجوان به مرحله مسئولیت پذیری است، چرا که او نه فقط موظف به اجرای آداب و مراسم مذهبی است، بلکه می تواند در هدایت مراسم مذهبی شرکت کند، در دادگاه های شرعی شهادت دهد و در شمارش مینیان به حساب آید (مینیان حدنصاب یهودیان بالغی است که برای رسمیت دادن به یک مراسم مذهبی باید حضور داشته باشند).
برگزاری جشن یا مراسم خاصی برای این که فرد به بلوغ شرعی دست یابد ضروری نیست و پسر به محض رسیدن به سیزده سالگی و دختر به دوازده سالگی بالغ شرعی محسوب می شوند. با این حال در دوران معاصر جشن های بار میتزوا و بت میتزوا رواج گسترده ای دارد.
برخی ممکن است بالغ خواندن یک کودک 12 یا 13 ساله را مسخره قلمداد کنند و بگویند این احکام بازتاب نیازهای جامعه زراعی در عهد باستان است، اما باید در نظر داشت که بلوغ شرعی به این معنی نیست که فرد قادر به تشکیل خانواده و امرار معاش است و صرفا مرحله ای است که با عبور از آن فرد در مقابل اعمال و کردارش مسئول محسوب می شود.


ازدواج

 
تورات حاوی رهنمودهای کمی در مورد آداب و ترتیبات ازدواج است و موضوعاتی نظیر همسریابی، نحوه برگزاری مراسم عروسی و روابط زناشویی همگی در تلمود توضیح داده شده است. از منظر تورات، ازدواج عملی است كه با آن، زن ومرد برای یكدیگر تقدیس می شوند تا مقدسترین هدفهای زندگی را به كمك یكدیگر دنبال نمایند. بنابراین، دختر و پسر یهودی كه در آستانه ازدواج و تشكیل خانواده قرار می گیرند، باید بدانند كه با رد و بدل كردن حلقه های ازدواج چه مسوؤلیت سنگینی را می پذیرند.
از این رو است که مراسم مذهبی عقد در زبان عبری، «قیدوشین» نامیده می شود كه از ریشه «قیدوش» به معنای «تقدس بخشیدن» و «مقدس كردن» است. این واژه، مفهوم ازدواج و هدف از تشكیل خانواده را از دیدگاه تورات نشان می دهد.
در تلمود آمده است که سه طریق برای این که مرد زنی را به همسری بگیرد وجود دارد که عبارت است از طریق پرداخت پول یا عقد قرارداد یا رابطه جنسی و هر چند در شرایط معمول هر سه اینها اجرا می شود، اما تنها یکی از آنها برای تامین شرایط ازدواج کافی است.
در سنن یهودی "پرداخت پول" معمولا با دادن حلقه ازدواج تامین می شود. زن با پذیرش این پول بطور نمادین پذیرش مرد به عنوان شوهر خود را ابراز می کند.
طبق شرع یهود تنها برای ازدواج دختری که به سن بلوغ نرسیده اجازه پدر الزامی است و پس از سن تکلیف ازدواج فقط وابسته به خواست و رضایت دختر می باشد. البته عرفا از پدر نظر خواسته شده و رضایت او جلب می گردد.
ازدواج پسر قبل از سن بلوغ قانونی نیست و پس از بلوغ وابسته به خواست و رضایت پسر می باشد.
در یهودیت مهریه به عنوان عامل باردارنده ای از تصمیم عجولانه شوهر نسبت به طلاق و تامین مالی همسر پس از طلاق یا مرگ شوهر پذیرفته شده است . در سنت یهودیان ایران حداقل مهریه برای دختره باکره حدود یک کیلو نقره و برای زن غیر باکره نیم کیلو نقره است و حد اکثر خاصی از نظر شرعی در نظر گرفته نشده است.


مراسم مذهبی ازدواج

 
یهودیان معتقدند ازدواج، عملی موافق رضایت پروردگار است، چرا که همچنان که در تورات آمده، خداوند در ابتدای آفرینش به آدم و حوا فرمود: «بارور شوید و زیاد گردید، زمین را پر نموده و بر آن تسلط یابید» این دعایی است كه به اعتقاد یهودیان خداوند، بدرقه راه دختر و پسری كه ازدواج می نمایند، كرده است.
هنگام عقد ازدواج، مردی روحانی كه پیوند مقدس زناشویی را بین زن و مرد برقرار می نماید، وظایف دینی آنان را متذكر می شود. برای اینكه عمل ازدواج جنبه قانونی پیدا كند، مرد حلقه ای را در برابر دو شاهد مورد اعتماد به همسر خود می دهد و پیش از دادن حلقه می گوید: « اینك تو برابر قانون مشه (حضرت موسی) و دین یهود برای من تقدیس می شوی»
به اینترتیب، زن تعهد می كند كه برای همیشه به شوهر خود تعلق داشته باشد و قوانین طهارت خانواده و دیگر موازین شرع را رعایت كند. شوهر هم تعهد می نماید تا نسبت به همسر خود وفادار بوده، افزون بر داشتن رفتاری مناسب، در برآورده ساختن نیازهای همسر خود از نظر پوشاك، غذا، روابط زناشویی، درمان و... كوتاهی نكند.
به طور معمول، انگشتر را در انگشت سبابه می كنند، زیرا با این انگشت است كه انسان چیزی را به سوی خود می كشد و آن را به دست می آورد. پس از آن، «كِتوبا» (قرارداد ازدواج) خوانده می شود. در كتوبا تعهدات شوهر نسبت به همسر در زمان حیات و وضیعت زن در صورت طلاق یا فوت شوهر تعیین شده است.
پس از خواندن كتوبا، در حضور «می نیان» (دست كم ده مرد بالاتر از سیزده سال)، دعایی به نام «هفت براخا» خوانده می شود. در این براخاها ضمن تقدیر از خداوند به نام «تنها آفریدگار و هستی بخش جهان» به سبب خلق انسان، در والاترین شكل ممكن از درگاه خداوند، سعادت و خوشبختی عروس و داماد طلب می شود. هنگام اجرای مراسم، یك طاقه صیصیت بالای سر عروس و داماد نگه داشته می شود که بطور سمبلیک بنای اتاقی برای آنها را تداعی می کند. بنا بر سنن یهود، این اتاق مُزین به هیچ گونه عوامل مادی نیست، بلكه لبریز از شادی و شعف ناشی از این پیوند مقدس است.
پس از برگزاری این مراسم، داماد یك لیوان شیشه ای را بر زمین زده و می شكند و در همین حال می گوید: "ای اورشلیم اگر تو را فراموش کنم گویی که دست راستم را فراموش کرده ام" تا در شادترین لحظات زندگی نیز انهدام معبد مقدس یهودیان در اورشلیم (بیت المقدس) از یادها زدوده نشود.
یهودیان معتقدند كه روز ازدواج، روز بخشایش و آمرزش برای عروس و داماد است و در آن، گناهان ایشان مورد عفو قرار می گیرد، به شرطی كه آنها از تقصیرات خود توبه كامل نموده باشند. به همین علت، در روز ازدواج یا یك روز پیش از آن، عروس و داماد روزه گرفته، به گناهان خود اعتراف نموده و از درگاه خداوند بخشش می طلبند. همچنین از پدر و مادر، دیگر بزرگان و دوستان خود پوزش خواسته، به مستمندان كمك كرده و در آن روز صدقه بیشتری می دهند، تا زندگی جدید خود را با پاكی و دور از هرگونه آلودگی آغاز نمایند. عروس نیز پس از شمردن هفت روز پاكی، در روز ازدواج در «میقْوِه» غسل می نماید تا از ابتدای زندگی جدید، پایبندی خود را به اصول طهارت خانواده كه بر دوش اوست، نشان دهد.
در روزهای شنبه، تعنیت (ایام روزه)، اعیاد و برخی ایام مذهبی دیگر مجالس عقد و عروسی بر پا نمی شود.


زندگی زناشویی

تورات و تلمود مرد یهودی را مجاز به داشتن بیش از یک همسر کرده اند، اما زن یهودی تنها می تواند یک شوهر داشته باشد. هر چند از نظر شرعی چندهمسری در دین یهود مجاز شمرده شده اما این کار رایج نبوده است. در تلمود هیچگاه از ربی که بیش از یک زن داشته یاد نشده است. در اروپا علمای یهودی اشکنازی در حوالی سال 1000 میلادی چندهمسری را ممنوع اعلام کردند، اقدامی که بیشتر زیر فشار فرهنگ مسیحی حاکم صورت گرفت. اما در میان یهودیان سفارادی که در کشورهای مسلمان زندگی می کردند چندهمسری تا نیمه دوم قرن بیستم مجاز بود.
بر اساس شریعت یهود، مرد موظف است غذا، لباس و نیازهای زناشویی زن را تامین کند. مرد حق ندارد زن را وادار به روابط جنسی نماید و با او بدرفتاری کند.
زن مالکیت اموالی را که به خانه شوهر آورده است حفظ می کند اما حق اداره این اموال و بهره برداری از منافع آن با مرد است.
تلمود مرد را موظف می كند تا برای همسر خود، بیش از آنچه برای خویش توقع دارد، احترام قائل باشد. زن نیز باید نسبت به همسر خود كه سرپرست خانواده است با كمال احترام برخورد نماید.
هرچند در شرع یهود سن شرعی برای ازدواج پسر 13 سالگی و دختر 12 سالگی تعیین شده، اما تلمود توصیه می کند که مرد در سن 18 سالگی یا بین 16 تا 24 سالگی ازدواج کند. امروز در جوامع یهودی به ندرت کسی قبل از سن 20 سالگی ازدواج می کند.


طلاق


از هزاران سال پیش یهودیت مقوله طلاق را به رسمیت شناخته است و شریعت یهود مرجح می داند زن و شوهری که دائم با یکدیگر اختلاف دارند از هم جدا شوند تا این که جنگ و دعوایشان استمرار پیدا کند. در سنن یهودی مرد حق دارد زن را به دلخواه خود طلاق دهد، اما قوانین مختلف شرعی طلاق را دشوار می سازد و استمرار زندگی زناشویی را تشویق می کند. در صورتی که زن مرتکب زنا شود، مرد باید او را طلاق دهد، ولو این که خطای زن را ببخشد.


زندگی


در یهودیت حق حیات از بالاترین جایگاه برخوردار است. تلمود خاطرنشان می کند که همه انسان ها از نفس واحدی خلق شده اند و لذا نابودی حیات یک انسان معادل نابودی همه انسانیت است و نجات یک جان معادل نجات همه بشریت است. در میان احکام 613 گانه یهودیت، تنها ممنوعیت قتل، شرک، زنای محارم و زنا از چنان اهمیتی برخوردار است که نمی توان برای نجات جان فرد آن را نقض کرد. شرع یهود نقض احکام را در صورتی که برای نجات جان انسان صورت بگیرد نه تنها مجاز بلکه واجب دانسته است. از آنجا که جان انسان چنین ارزشمند است شرع یهود خودکشی را مطلقا حرام کرده است.


مرگ

 
از دیدگاه آیین یهود، مرگ تقدیر طبیعی انسان و مانند حیات بخشی از طرح خداوند برای بشر است. یهودیان مومن قویا به آخرت و پاداش و مجازات اخروی اعتقاد دارند.
در شرع یهود پس از تایید فوت یك فرد با رعایت جوانب احترام به جسد میت، در اولین فرصت ممكن با ترتیب خاصی وی را غسل داده و سپس كفن (كه از پارچه نخی سفید رنگ تهیه میگردد) پوشانده میشود. در حین مراسم آیاتی از كتاب مقدس یهودیان و دعاهایی در زمینة بخشش و مغفرت مرحوم خوانده میشود.
میت در زمین به صورت شرقی-غربی (یا به طرف بیت المقدس) دفن می گردد.
عزاداری در یهودیت آیین خاصی دارد و از یک سوی ادای احترام به فرد متوفی و از سوی دیگر تسلی دادن به بازماندگان را در نظر دارد.