دین یهود


 

نقش روحانیت در دین یهود

 

یهودیان روحانیون خود را خاخام یا ربی می نامند. ربی کسی است که بر شریعت یهودی (هلاخا) و دیانت یهود به اندازه کافی تسلط داشته باشد تا بتواند جماعتی از هم کیشان خود را هدایت نماید و به سوال ها و اختلاف نظرهایی که بر سر هلاخا پیش می آید پاسخ دهد. نقش ربی در حکم یک معلم مذهبی است. در آیین یهود، برخلاف مسیحیت، صلاحیت برگزاری مراسم و مناسک مذهبی تنها بر عهده ربی نیست و هر مرد بالغی در یک جامعه یهودی می تواند هدایت چنین مراسمی را برعهده گیرد.  البته هرچند در میان یهودیان اجرای مناسک مذهبی و نماز نیازی به حضور ربی ندارد، با این حال ربی ها نقش مهمی در حیات اجتماعی جوامع یهودی ایفا می کنند، چرا که جوامع سازمان یافته نیار به ارشاد معنوی دارند.
هنگامی که فرد دوره آموزشی مشخصی را طی کند به او مدرکی به نام سمیخا داده می شود که صلاحیت وی در امور مذهبی را تایید می کند.
در دین یهود ربی ها مانند مردان عادی حق ازدواج دارند.

  

کنیسه یا نیایشگاه یهودیان

 

کنیسه برای یهودیان در ساده ترین شکل یک مکان نیایش (بیت تفیلا به عبری) است. یهودیان برای برگزاری نیایش جمعی در کنیسه گرد هم می آیند. البته یهودیان می توانند نماز روزانه خود را در هر جایی به صورت انفرادی (فرادی) برپا کنند، اما برخی نمازها را تنها به صورت جماعت می شود ادا کرد که در دین یهود به آن مینیان می گویند، یعنی جمعی مرکب از حداقل ده مرد بالغ. طبق سنت یهود انجام نماز به صورت جماعت صواب بیشتری از نماز فرادی دارد و کنیسه در میان یهودیان بالاترین حرمت را بعد از معبد اورشلیم دارا است.
کنیسه علاوه بر نیایشگاه مکانی برای مطالعه و تحقیق نیر می باشد که به عبری بیت میدرش نامیده می شود. یهودیان معتقد قرائت و فراگیری تورات و متون مقدس را تا آخر عمر ادامه می دهند. از این رو یک کنیسه معمولا حاوی کتابخانه خوبی است که کتاب ها و متون مذهبی در آن حفظ می گردد. آموزش پایه دینی برای کودکان نیز در کنیسه صورت می گیرد.
در اغلب کنیسه ها تالاری برای برگزاری فعالیتهای مذهبی یا گردهمایی های غیرمذهبی وجود دارد. در واقع کنیسه اغلب نقش مکانی برای تجمع یهودیان یک محله را ایفا می کند.
کنیسه ها همچنین به مثابه یک نهاد یاری اجتماعی عمل می کنند و برای نیازمندان و تهیدستان پول و سایر الزامات را جمع آوری و توزیع می کنند.

آیا یک غیریهودی حق ورود به کنیسه را دارد؟
یهودیان از شرکت غیریهودیان در مراسم مذهبی خود در کنیسه استقبال می کنند، چه آنها که صرفا از سر کنجکاوی بیایند یا آنها که قصد همراهی دوستان یهودی خود را در یک برنامه مذهبی داشته باشند. کسانی که قصد رفتن به کنیسه را دارند باید مانند کسانی که به کلیسا یا مسجد می روند لباس مناسب و سنگین به تن کنند. مردان در کنیسه عرق چین (کیپا) به سر می کنند و در ورودی کنیسه این عرق چین ها برای استفاده آنها که با خود کیپا ندارند موجود است. در برخی کنیسه ها زنان نیز می بایست روسری بر سر داشته باشند. در کنیسه های ارتودکس زنان و مردان در دو قسمت مختلف کنیسه می نشینند.

نماز یهودیان

 

اساس عبادت يهود را تا حدود 2000 سال پيش مراسم تقديم قرباني تشكيل مي داد و دعای لفظی در كنار آن قرار مي گرفت. اما پس از ويراني معبد مقدس يهوديان در بيت المقدس در سال 68 ميلادي، به علت توقف مراسم تقديم قرباني، اصل عبادت يهود بر نماز و دعاهاي كلامي قرار گرفت و با گذشت زمان آيين و متن نمازها شكل مدون امروزي را به خود گرفت.
نماز در لفظ عبري «تفيلا» ناميده ميشود. تفيلا به دو بخش كلي تفيلاي عادي و تفيلاي ويژه تقسيم مي گردد.  تفيلاي عادي در ايام عادي هفته (شنبه شب الي بعدازظهر جمعه) خوانده ميشود كه به ترتيب عبارتند از شَحَريت (صبح)، مينحا (بعدازظهر) و عَرويت (شامگاه)
مقدمات و مؤخرات نماز صبح طولاني تر از ديگر نوبت هاي تفيلا است اما در هر سه تفيلا اين بخشها از گزيده تورات، تلمود، مزامير داوود و متون مربوط به تفيلا تشكيل شده اند.
زمان مجاز براي خواندن تفيلاي شحريت از حدود يك ساعت قبل از طلوع آفتاب تا حدود 4 ساعت پس از آن است. تفيلاي مينحا نيم ساعت پس از ظهر شرعي تا دقايقي پس از غروب آفتاب خوانده مي شود. و خواندن تفيلاي عرويت از غروب آفتاب تا قبل از سپيده دم روز بعد است.
خواندن تفيلا در هر سه نوبت بر مردان بالغ واجب است و زنان حداقل موظف به خواندن يك نوبت تفيلا هستند. در صورت عدم امكان خواندن يك نوبت تفيلا، مي توان آن را از طريق دوبار خواندن نوبت بعدي جبران نمود.
شرايط ادای نماز نزد یهودیان عبارت است از پاكی مكان و بدن نمازگزار و پوشيده بودن بدن در حد معمول. مرد هنگام تفيلا كلاه (کیپا) بر سر مي نهد و زن نيز موهاي خود را در اين مراسم مي پوشاند.  علاوه بر اين در تفيلاي شحريت مردان از دو نماد ديگر به نام «صيصيت» و «تفيلين» استفاده مي كنند.  صيصيت شامل پارچه اي است كه بالاتنه را مي پوشاند و در چهارگوشه آن بندهايي به روش خاص گره خورده و نشاني از احكام الهي است.  تفيلين از دو محفظه چرمي تشكيل شده است كه توسط بندهاي چرمي، به بازو و پيشاني بسته مي شوند. داخل اين محفظه ها آياتي از تورات (به صورت دست نوشته بر روي پوست دباغي شده مخصوص) قرار دارند كه آن نيز نشاني از احكام و كلام الهي است.
یهودیان براي خواندن تفيلا (چه انفرادی و چه جماعتی و چه در کنیسه يا بيرون از آن) رو بسوي مغرب و با نيت «بيت المقدس» مي باشد، هرچند كه خواندن تفيلا در جهت ديگر نيز آن را باطل نمي كند. در نقاط ديگر عالم با توجه به محل قرارگيري آن مكان نسبت به اورشليم و بيت المقدس ممكن است كه جهت به سمت مشرق تغيير يابد.

  

احکام شرع نزد یهودیان چگونه است؟

  

حلال و حرام از دیدگاه یهودیان

 

یهودیت مانند اسلام معتقد است که دین برای کسی که به آن باور دارد یک شیوه کامل زندگی است که در مورد هر وجهی از وجوه حیات رهنمودها و فرمان هایی را ارائه می کند. در دین یهود به مجموعه این قوانین و احکام هلاخا یا شریعت یهودی می گویند. هلاخا در زبان عبری از ریشه فعلی گرفته شده که به معنای راه رفتن یا کار کردن است و در واقع به معناي قوانين غير مكتوب است كه در اصطلاح به آن تفسير شريعت نيز ميگويند. به عبارت دیگر، هلاخا همان احکام و نظرات فقهی عالمان يهود است كه با استناد به نص تورات و براساس اجتهاد و استنباط شخصي بيان شده اند.
در تعريفي ديگر از هلاخا آنرا شرح ها و تفسيرهاي منطقي گروهي از عالمان يهود درباره احكام تورات و نظرياتي كه عزرا براي نجات ملت يهود اظهار كرده بود دانسته اند كه هدف آن زنده نگه داشتن وجدان و هوشياري يهود است. هلاخا اصول زندگي فرد يهودي را در قالب ريخته و نيز قدمهاي او را استوار و هدايت ميكند. هلاخا همان فتوايي است كه تورات از آن سخن گفته و تجاوز - انحراف - به چپ و راست از آنرا گناه دانسته است.
برخی از غیریهودیان و یا یهودیانی که به مناسک دینی پایبند نیستند از شریعت یهود انتقاد می کنند و می گویند که به این ترتیب مذهب به سلسله ای از مناسک و آداب تبدیل می شود که از معنویت تهی است. اما کسانی که به شرع یهود پایبند هستند استدلال می کنند که مقید بودن به این احکام معنویت را در زندگی فرد تقویت می کند و پیش پا افتاده ترین اعمال زندگی روزمره نظیر خوردن و پوشیدن را به اعمالی که دارای معنای مذهبی هستند تبدیل می کند. آنها معتقدند که به پا داشتن نماز و اجرای احکام  دینی همواره رابطه شان با خداوند را به آنها یادآوری می کند و بخش لاینفکی از حیاتشان می شود.


یهودیان به مجموعه قوانین مذهبی در باره خوراکی ها و نحوه آماده کردن غذا «كَشْروت» می گویند. کشروت در لغت به معني شايستگي و مطابقت با آداب مذهبي است و واژه «كاشر» به معناي آماده يا مناسب بودن براي استفاده متناسب با آداب مذهبي است. در ضمن، هر وسيله اي كه موافق با آداب مذهبي ساخته شود يا حتي هر انساني كه شايسته و مطابق قوانين مذهبي رفتار نمايد، «وسيله يا انسان كاشر» خوانده مي شود. در مورد خوراكيها متضاد واژه كاشر، «طارِف» است.
قوانین کشروت بطور کلی شامل سه موضوع می شود: نوع مادۀ غذایی، طرز تهیه آن مادۀ غذایی، و نحوه مصرف مواد غذایی.
در تورات امر شده است که در میان چهارپایان تنها می توان از گوشت آنهایی استفاده کرد که سم شکافته داشته باشند و نشخوار کنند و اگرفقط یکی از این علائم را داشته باشند حرام هستند. همچنین شیر و سایر فرآورده های لبنیاتی تنها در صورتی کاشر است که از حیوان کاشر به دست آمده باشد.
مراحل تهيه و پخت مواد خوراكي كه طبق شریعت یهود اجرای آن واجب است عبارتند از: انتخاب حيوان حلال گوشت، اطمينان از سلامت كامل آن، ذبح صحيح و شرعی، جدا نمودن رگ و پيه از گوشت، زدودن كامل خون از گوشت، كاربرد ظروف مخصوص گوشت در تهيه، پخت و مصرف آن، نظارت فردي متعهد بر مراحل پخت هر ماده غذايي، خودداري از پخت و مصرف همزمان گوشت با فراورده هاي شيري، بازبيني دقيق سبزيها و ميوه ها از كرم و حشرات پيش از هرگونه استفاده، و دقت در مصرف فراورده هاي انگور (كه يهودي مؤمن و متعهد، آن را تهيه كرده باشد )
به غذايي كه با رعايت موازين فوق تهيه شده است، غذاي كاشر گفته مي شود.
ذبح حیوان کاشر می بایست توسط فردی که آموزش های مذهبی دیده و مدرک معتبری دریافت کرده است انجام شود. این فرد که شوخت نامیده می شود ابتدا باید حیوان کاشر را معاینه کرده و مطمئن شود که هیچ زخم و یا شکستگی و نقص عضو ندارد. عمل ذبح با کارد مخصوص و با بریدن گلوی حیوان به صورتی که کمترین درد را به حیوان بدهد انجام می شود.  بعد از ذبح شوخت ریه و امحا و احشای حیوان ذبح شده را معاینه می کند تا از سلامتی آن مطمئن شود. گوشت حیوان کاشر باید مدتی در نمک بماند تا همه خون آن خارج شود، چرا که برای یهودیان اکل خون حرام است.
در میان آبزیان، تنها ماهی هایی که باله داشته وبدنشان از فلس پوشیده باشد کاشر محسوب می شوند و میگو، خرچنگ،کوسه، خاویار، اختاپوس و امثال آن کاملا حرام می باشند.
شریعت یهود گوشت شکار حیوانات حلال گوشت مانند آهو وگوزن را نیز حرام می داند.
پرندگان کاشر عبارتند از آنها که سنگ دان وچینه دان داشته باشند، پوسته سنگ دان براحتی جدا شود و انگشت اضافه داشته باشند و یا انگشت وسطی آنان بلند تر باشد. پرندگان گوشت خوار (شکاری) حرام می باشند. تنها تخم پرندگان حلال گوشت قابل استفاده است و اگر حین استفاده از تخم مرغ کاشر در آن لکۀ خون مشاهده شود آن تخم مرغ برای یهودی حرام است.
تهیۀ مواد غذایی نیز قوانین مخصوص خود را دارد، از جمله ممنوعیت استفاده از ظروفی که مواد غیر کاشر در آن پخته شده ویا پرهیز از مخلوط شدن گوشت با محصولات شیری که برای یهودیان نه فقط حرام است بلکه نمیتوانند گوشت وشیر را مخلوط کرده و به غیر یهودی بفروشند ویا حتی به حیوان بدهند.
هرچند یکی از اهداف قوانين كشروت رعایت بهداشت و سلامت انسان بوده است، اما یهودیان معتقدند که آثار این قوانین فراتر از حیطه بهداشت و مصونیت در قبال بیماری است. بر اساس این دیدگاه قوانين كشروت عمل خوردن را كه امري فردي است، به كار و فعاليت گروهي و اجتماعي تبديل می کند. به اعتقاد یهودیان مومن، يكي ديگر از نتايج رعايت قوانين كشروت، تقدس و اختصاص يافتن به خواست خداوند است. با رعایت قوانین مذهبی و از جمله کشروت، زندگي دنيوي انسان كه به ظاهر، همانند زندگي حيوانات است، از شكل ابتدايي و نامقدس خود خارج شده، به سوي تقدس و روحانيت رانده مي شود؛ به عبارت ديگر، يك يهودي مؤمن به ياري همـين غرايز و نيروهاي طبيعي، خداي يكتا را پرستش و عبادت مي كند و از آنها كه وسيله اي براي نزديك شدن به خالق خود است، بهره مي برد.
بنابراين، ساده ترين و معمولي ترين فعاليتها مانند خوردن، ازدواج، توليد مثل، صحبت كردن، تحصيل، تفريح، كار و كسب و... با رعايت قالبهاي مذهبي تقديس مي شوند.

  

عمل خیر یا صدقه در آیین یهود


دستگیری از نیازمندان در میان فرامین تورات جایگاه ویژه ای دارد. در واقع کلمه عبری تصداقا Tzedakaکه واژه عربی صدقه از آن گرفته شده معنایی عمیق تر از  "بخشش" یا "دستگیری از بی نوایان" دارد. این کلمه به معنای درستی، صداقت، عدالت و حقانیت است و دلالت بر این دارد که آنچه فرد به نیازمندان می دهد حق آنها و مال آنها است.
تورات دستگیری از نیازمندان را به عنوان یک فرمان الهی مطرح می کند. در سرزمین اسراییل باستان، زارع یهودی می بایست گوشه ای از مزرعه و محصولش را برای نیازمندان در نظر می گرفت.  در دوران عتیق، یهودیان آموختند که در اختیار داشتن ثروت به معنی مالکیت آن نیست و موفقیت انسان در کارهایش در نتیجه برکت الهی است، و آن که بسیاری اوقات، برکت برای دیگران منظور شده است و شخص فقط مأموریت نگهداری از آن را به عهده دارد. فرمان صدقه آن قدر مهم است که حتی نیازمندان مکلفند از محتاجان دیگر دستگیری نمایند.
برخی علمای یهود گفته اند که دادن صدقه بالاترین درجه را در میان احکام دارا است و به تنهایی با همه احکام دیگر برابری می کند. در دیدگاه آنان یهودی که از پرداخت صدقه سر باز می زند در حکم مشرک می باشد. همچنین دادن صدقه در کنار نماز (تفیلا) و توبه (تشووا) برای آمرزش گناهان ضروری است.
بنا بر قوانین شرع یهود، مراسم اعیاد مذهبی یهودیان کامل نیست مگر این که نیازمندان را به شادمانی خود دعوت نمایند. در لهستان قرن هفدهم، شورای رهبری یهودیان قانونی وضع نمود که در مقابل هر ده نفری که به جشن عروسی دعوت می شوند، جا برای یک نفر نیازمند در نظر گرفته شود.
بطور سنتی خانواده های یهودی بین ده تا بیست درصد کل درآمد خود را به نیازمندان صدقه می دهند.  فیلسوف و قانون گذار بزرگ یهودی در قرون وسطی، موسی ابن میمون (هارامبام) درباره سلسله مراتب صدقه نوشته است که اهدای صدقه در شرایطی به بهترین صورت انجام می شود که نه صدقه دهنده دریافت کننده کمکش را بشناسد و نه فرد نیازمند بداند این صدقه از سوی چه کسی اهدا شده است، چرا که به این ترتیب از نگرانی و شرمساری کاسته می شود و از توقع دریافت چیزی در مقابل صدقه جلوگیری می شود.
یهودیان معتقدند شخص آنچه را ایثار می کند هرگز از دست نمی دهد. خداوند به آنهایی که می بخشند، نه فقط در جهان باقی، بلکه در همین جهان فانی، با برکت بیشتر پاداش می دهد و نیکی آنان را جبران می کند.
شریعت یهود همچنین حکم می کند که رسیدگی به افراد نیازمند در میان اقوام و بستگان نسبت به دیگران در اولویت قرار گیرد.  در عین حال به یهودیان دستور داده شده تا به افرادی که کاملاً خارج از جامعه خودشان هستند نیز کمک کنند و به نیازمندان غیریهودی در کنار هم کیشان خود رسیدگی کنند. از همین رو است که در جهان امروز به ندرت می توان جامعه یهودی یافت که دارای جمعیت قابل توجهی باشد و تعداد قابل توجهی بیمارستان و یا مراکز خدمات اجتماعی جهت استفاده کلیه آحاد جامعه ایجاد نکرده باشد.

  

چرا یهودیان شنبه ها دست از کار می کشند؟

 

 
بسیاری فکر می کنند که روز شنبه (که به عبری شبات خوانده می شود) برای یهودیان معادل روز جمعه برای مسلمانان یا یکشنبه برای مسیحیان است. در واقع امر، روز شنبه در آیین یهود از اهمیت و تقدس خاصی برخوردار است، به طوري كه دين يهود و طريقه حيات يهودي وابستگي شديدي به اين روز دارند. در تورات روز شنبه علامت عهد ميان خدا و قوم بنياسرائيل قلمداد شده زيرا در اين روز خداوند كار آفرينش جهان (از نيستي به هستي آوردن) را پايان داد. روز شنبه نه فقط براي فرد يهودي، بلكه براي خدمتكاران او نيز روز آرامش و استراحت است. یهودی مومن موظف است در این روز حتی از حیواناتی که برایش کار می کنند کاری نکشد. از اينجاست كه شنبه برای یهودیان داراي جنبههاي مختلف مذهبي، ملي، تاريخي و اجتماعي ميباشد.  
یهودیان در شبات از پرداختن به هر كار ممنوعي منع شده و موظف شده اند که از طریق مطالعه علم و دانش، خوردن و نوشيدن، شادي و تفريح و پوشيدن لباسهاي زيبا این روز را سپری کنند. به همين علت است كه عزاداري در روز شنبه قطع ميشود.
در مورد فلسفه «شبات» نقطه نظرهاي بسياري از طرف مفسرين يهودي و شخصيتهاي علمي عنوان شده است. يكي از اين عقايد آن است كه هر يهودي بايد از اعمال و صفات مطلق الهي پيروي نمايد و «شبات» يكي از اين موارد است. چرا كه خداوند در مرحله هفتم از آفرينش، خلقت جهان را به پايان رساند، از اين رو يهوديان هم روز هفتم را تقديس كرده و در آن آرامش جمعي و روحي مييابند.
«اريك فروم» روانشناس يهودي فلسفه «شبات» را چنين بيان ميكند: از آنجا كه در مرتبه اول در ده فرمان دليل تقديس شبات آرامش پس از خلقت و در مرتبه دوم دليل آن را خروج از مصر و آزادي ذكر مينمايد، بنابراين بين واژههاي آرامش و آزادي بايد رابطهاي وجود داشته باشد. «فروم» آرامش را صلح با اجتماع و آرامش با طبيعت معني ميكند. آرامشي كه بر طبق آن انسان هيچگونه مداخلهاي در پديدههاي طبيعي نميكند (خواه ساختن، خواه منهدم كردن) و با اجتماع نيز در حالت صلح و دوستي به سر ميبرد.  اين صلح و آرامش سمبل دوران آزادي است كه از ديدگاه يهوديت انسان پس از طي مراحلي به آن خواهد رسيد.
در كتاب يشعياي نبي دوران ماشيح (منجي جهان) چنين توصيف شده است : «امتي بر امت ديگر شمشير نخواهد كشيد و كسي ديگر جنگ نخواهد آموخت...» بنابراين هر يهودي با تقديس شبات، آن دوران ايدهآل را تجربه ميكند و سعي او بر اين است كه با اعمال خود فرا رسيدن آن دوران را تسريع نمايد.
همچنين فیلسوف بزرگ یهودی موسيبنميمون در مورد «شبات» نظري فلسفي را عنوان ميكند. به نظر او يهوديان با به جا آوردن شبات، ايمان به يكي از مهمترين اصول يهوديت يعني «حيدوش هاعُولام» (حدوث عالم) را اعلام ميكنند. برخلاف نظريه ارسطو در مورد قدوم عالم كه معتقد بود جهان از ازل وجود داشته است، يهوديت جهان را حادث ميداند به اين معني كه جهان برطبق قوانين الهي بوجود آمده و تكوين يافته است، چنان كه در تورات آمده است:  «خدا در شش روز جهان را خلق نمود و روز هفتم آرامش يافت».
در آیین یهود، قوانين شبات از مهمترين فرمانهاي تورات و روز شبات از مقدسترين روزهاي سال است. اهميت اين قوانين به اندازهاي است كه هنگامي كه خداوند ده فرمان اوليه تورات را در كوه سينا بر حضرت موسی نازل کرد، پس از اعلام اصول يكتاپرستي، نپرستیدن بتها و سوگند نخوردن نابجا و بيمورد به نام خدا، در فرمان چهارم قانون «شبات» را به طور مفصل آورده شده است.
یهودیان معتقدند با تعطيل كردن شبات انسان از طبيعت خاكي و گرفتاريهاي زندگي دنيوي رهايي يافته و گامي به سوي معنويات ميگذارد تا روحش را براي مرحلهاي بسيار عالي آماده سازد. شش روز كار مداوم، ممكن است موجب غفلت انسان از ماهيت معنوي و اصلي خود شود، ولي با فرا رسيدن روز مقدس شبات يك يهودي مومن ميتواند هويت اصلي خويش را باز يابد و همين خودشناسي است كه باعث ميشود خداي يكتا را بيشتر درك كند.